25 września 2020

Tajemnice zdrowego snu

Dorota Gmaj
Dr n. med. Dorota Wołyńczyk-Gmaj Neurofizjolog i ekspert ds. snu
shutterstock_1710885271

Sen to jeden z najważniejszych elementów naszego życia, który od lat fascynuje lekarzy i naukowców. Brak snu wpływa na nasz umysł i ciało już po jednej nieprzespanej nocy. Skutki tego rodzaju deprywacji mogą być nieprzewidywalne. W naszym wywiadzie dr Dorota Wołyńczyk-Gmaj wyjaśnia nieoczywiste aspekty nocnego odpoczynku.

Czy jest coś takiego jak zbyt długi sen? Jaki może mieć wpływ na organizm?

Mówi się, że osoby dorosłe nie powinny spać dłużej niż 8 godzin. Często dłuższy sen obserwuje się u nastolatków, jednak osobom dorosłym powinno wystarczyć około 6-8 godzin. Przesypianie wielu godzin w ciągu dnia może być oznaką tego, że sen jest nieefektywny, co zdarza się osobom cierpiącym na choroby układowe takie jak POCHP lub obturacyjny bezdech senny. Zaburzenia snu mogą być również jednym z pierwszych objawów zaburzeń psychicznych, na przykład depresji. Dlatego właśnie potrzeba snu dłuższego niż 8 godzin powinna być sygnałem do pogłębienia diagnostyki specjalistycznej.

Jak to możliwe, że niektórym ludziom wystarcza 6 godzin snu dziennie? Czy organizm może się przystosować do krótkiego spania? Gdzie leży granica niedoboru snu?

Zdrowym osobom dorosłym do pełnego funkcjonowania powinno wystarczyć 6h snu. Zdarza się, że osoby starsze śpią nawet krócej. Proces „przestawiania” organizmu na krótszy okres odpoczynku nocnego trwa kilkanaście dni i jest szczególnie trudny na początku. Jednak nie niemożliwy. Pamiętajmy, że 6 godzin snu stanowi minimum niezbędne do zachowania zdrowia, a każda nieprzespana noc przyczynia się do powstania niedoboru snu.

Jak działa mózg człowieka, który jest niewyspany?

To bardzo złożona kwestia. Jednorazowy niedobór snu nie powinien znacząco wpłynąć na funkcje poznawcze. Organizm dobrze się do przystosowuje do takiej sytuacji. Istotny jest chroniczny niedobór snu, kiedy śpimy mniej niż 6 godzin przez kilka nocy z rzędu. Z takim rytmem dobowym często spotykamy się u nastolatków, młodych dorosłych i zestresowanej kadry zarządzającej. Stan przewlekłego niewyspania wpływa negatywnie na pamięć, koncentrację i utrudnia efektywną naukę. Należy pamiętać, że niedobór snu ma wpływ nie tylko na strefę psychiczną, ale i na zdrowie fizyczne – powoduje osłabienie funkcji odpornościowych, zmniejsza ogólną wydolność organizmu i podwyższa poziom cukru we krwi, zwiększając ryzyko cukrzycy.

Jaki jest wpływ snu na ryzyko onkologiczne?

Tak jak wspomniałam wyżej, niedobór snu osłabia naszą odporność m.in. poprzez zmniejszenie ilości komórek NK (Natural Killer), które w zdrowym ciele eliminują komórki nowotworowe. Ich niedobór jest zdecydowanie niekorzystnym czynnikiem sprzyjającym procesom rozrostowym. Oprócz tego chroniczny niedobór snu zwiększa gotowość prozapalną organizmu i sprawia, że jesteśmy bardziej podatni na infekcje. Zwiększa się stężenie cytokin prozapalnych takich jak TNF-alfa, IL-6 i IL-2. Dlatego też oprócz podatności na nowe zaburzenia, niedobór snu może sprzyjać rozwijaniu się tych, które już w organizmie istnieją, ale wypoczęte ciało skutecznie je tłumiło.

Czy sen może wpływać na płodność?

Tak. Ginekolodzy często kierują swoje pacjentki do psychiatrów, w sytuacji, w której para bezskutecznie stara się o dziecko, a przyczyn organicznych nie znaleziono. Wiadomo, że czynniki psychologiczne i zdrowie psychiczne mają znaczący wpływ na zdrowie reprodukcyjne – u osób w ciągłym stresie, niewyspanych, ze skłonnością do perfekcjonizmu może się pojawić blokada. Dodatkowo problemy ze snem często są pierwszym objawem zaburzeń psychicznych, które również mogą wpływać na gotowość do prokreacji obojga partnerów.

Czy kobiety i mężczyźni różnią się pod względem wzorców snu i zapotrzebowania na sen?

Nie, kobiety i mężczyźni mają takie samo zapotrzebowanie na sen. Tu znaczenie ma jedynie wiek. Im starsza osoba, tym mniej snu potrzebuje, choć istnieją zalecenia mówiące o kobietach w ciąży, które odczuwają fizjologicznie wzmożoną senność w pierwszym trymestrze.

Czy istnieje podział na ranne ptaszki i sowy? Jeżeli tak, to w jaki sposób sowa może zoptymalizować swoją naukę i pracę w społeczeństwie, które dostosowane jest w dużej mierze do rytmu dobowego rannych ptaszków?

Taki podział istnieje i rzeczywiście, standardowe godziny pracy są dostosowane przede wszystkim do rannych ptaszków. Wynika to z tego, że w tych godzinach jest światło dzienne, co naturalnie wyznacza rytm dobowy społeczeństw. Sowy mają trudniej, bo często muszą się do tego dostosować, a to jest wbrew ich fizjologii. Najlepiej, jeżeli dobiorą sobie właściwy zawód, który zapewni im elastyczność w wyborze godzin pracy. Zdarza się, że jako lekarz psychiatra wystawiam swoim pacjentom zaświadczenia dla pracodawców uzasadniające prośby o zmianę godzin pracy na późniejsze. Zwykle szefostwo nie ma z tym problemów. W nieco gorszej sytuacji są uczniowie. Przeprowadzono badania, z których wynika, że duża część młodzieży lepiej funkcjonuje i osiąga lepsze wyniki w nauce w dniach, w których zajęcia zaczynają się o późniejszej godzinie.

Powrót do listy artykułów
Dorota Gmaj
Dr n. med. Dorota Wołyńczyk-Gmaj Neurofizjolog i ekspert ds. snu

Jako psychiatra specjalizuje się w medycynie zaburzeń snu. Autorka i współautorka prac z zakresu bezsenności, somnambulizmu i nadmiernej senności. Obecnie szczególnie zainteresowana zaburzeniami snu u kobiet w ciąży. Ma duże doświadczenie kliniczne w w diagnostyce i leczeniu bezsenności, nadmiernej senności, zespołu niespokojnych nóg i koszmarów nocnych.

WITAMY W LONGEVITY CENTER

Aby zwiększyć komfort korzystania z naszej witryny i zapewnić najlepsze możliwe usługi, używamy plików cookie i innych technologii do przetwarzania danych osobowych. Dowiedz się więcej o tym, jak zarządzać ustawieniami prywatności. Polityka Cookies

Approve